Josimar

Kameratane på Hamar

Dei er truleg den største klubben i Noreg som aldri har vunne ein tittel. Det er dét som er den paradoksale posisjonen til HamKam.

Tekst: Nils Henrik Smith Foto: Magnus Gulliksen

Eg har ikkje oversikt over kor mange av tekstane eg har skrive for Josimar opp gjennom åra som byrjar med at eg går ombord i, reiser med eller stig av eit tog, men det er ikkje få. Når denne artikkelen byrjar er eg atter i ferd med å leggje ut på ei togreise, denne gongen med Flytoget. Eg skrid målretta gjennom Oslo S med munnbindet på på forskriftsmessig vis. Ved sporet som Flytoget går frå sveipar eg VISA-kortet med ei forsøksvis verdsvan mine som, håpar eg, indikerer at eg har rutine på dette, det her kan eg, eg har reist med Flytoget mange gonger før og kjenner alle prosedyrar, protokollar og implisitte sosiale vedtekter for flytogreising. 

Dette stemmer for så vidt, men det ingen av dei andre passasjerane på denne flytogavgangen ein solrik ettermiddag i slutten av juni kan sjå på meg, er at reisa eg skal føreta med Flytoget i dag er annleis enn alle andre reiser eg har føretatt med Flytoget. Ei flytogreise skil seg frå dei fleste andre togreiser på eit sentralt punkt. Ein tek ikkje Flytoget for å ta tog. Ein tek Flytoget for å ta fly. Men det skal ikkje eg. Eg er på veg til Oslo lufthamn Gardermoen, Noregs hovudflyplass, ein institusjon som eksisterer av éin einaste grunn, nemleg ynskjet om og kanskje òg behovet for å frakte passasjerar og varer mest mogleg effektivt og smertefritt ut i resten av landet, Europa og verda elles, og eventuelt attende igjen. Men eg tek altså Flytoget utan å skulle ta fly, eit gåtefullt paradoks, ei grenseoverskridande handling, ja, kanskje til og med eit hån mot sjølve Flytogets idé. 

Og utan at eg heilt presist kan forklare kvifor må eg tilstå at eg nyt dette, det er noko medvitsutvidande ved det, å vite at ingen av dei andre veit at eg ikkje er ein av dei, og eg grunnar over dette medan Flytoget susar gjennom Romeriksporten og vidare nordover med det sentralaustlandske ås- og slettelandskapet på begge sider av jernbanelinja.

Mjøsa

Men Nils Henrik, spør du, den årvakne lesar, kanskje. Kvifor, ja kvifor tek du Flytoget når du ikkje skal reise med fly? Det er eit veldig godt spørsmål, og for å svare på det må vi gå eit stykke tilbake i tid, nærare bestemt til det fyrste kyrkjekonsilet i Nikea i år 325, kor... Neidå! Grunnen til at eg tek Flytoget er ganske enkelt at fotograf Gulliksen har hatt arbeidsplassen sin på Gardermoen denne dagen. 

Gulliksen har, i motsetting til meg, både førarkort og bil, og på Gardermoen skal eg setje meg i bilen hans og han skal setje bilen i rørsle og etter kvart svinge ut på E6, og vi skal cruise oppover E6 forbi Råholt og Eidsvoll Verk og til Minnesund kor sjølvaste Mjøsa skal openberre seg framføre auga våre, i all sin stråleglans. Mjøsa! Denne segnomsuste sjø som ingen forlet før hen har fått merke av han. Mjøsa som ligg der, skimrande i ettermiddagssola. Eg veit at Mjøsa er veldig viktig for veldig mange, ja, inntrykket mitt er at dei fleste som har vakse opp i mjøstraktene har eit forhold til Mjøsa som er prega av både erotiske og religiøse over- og undertonar. 

Og eg kan jo sjølv sjå, her eg sit som passasjer i Gulliksens bil medan vi køyrer langs Mjøsa si austlege breidd, at det objektivt og ubstrideleg er ein kjempefin sjø, som kviler stilt i eit landskap som verkar ekstra vederkvegande for sjela no når det er juni og alt er grønt, uendeleg grønt. Men eg merkar meg at eg kjenner ein viss prestasjonsangst for å, for første gong i mitt liv, skulle skrive om Mjøsa, at eg, som jo kjem frå ein heilt annan kant av landet, ikkje skal klare å gripe og formidle det særeigent mjøsiske, det som gjer Mjøsa til Mjøsa og ikkje ein kva for ein som helst annan sjø, og som på ulikt vis påverkar liva til alle som bur ved eller på annan måte er knytt til denne sjøen. 

Dette grunnar eg over medan vi passerer plassar som Langset og Morskogen, kryssar grensa mellom Akershus og Hedmark, eller Viken og Innlandet som vi no visstnok skal måtte finne oss i at det heiter, Strandlykkja og Espa med sitt legendariske Bolleland, kor vi ikkje stoppar for å kjøpe bollar, Tangen, Stange og Ottestad før vi omsider når fram til målet for denne reisa: Hamar og Briskeby stadion!

Det eg veit om Hamar før vi kjem til Hamar, i vilkårleg rekkefølgje og utan å google, er dette:

Dei har eit veldig dyrt stupetårn på Hamar.

Hamar er sete for Hamar bispedømme, kor Rosemarie Køhn vart vigsla til Noregs første kvinnelege biskop i 1993.

Smørepålegget HaPå vart opphavleg produsert på Hamar. HaPå står for HamarPålegg. Eg var nesten førti år gamal då dette gjekk opp for meg, og er framleis i sjokk.

Egil Danielsen, som vart olympisk meister i spydkast i Melbourne i 1956, var frå Hamar og konkurrerte for Hamar IL.

Det finst ei ruinkyrkje på Hamar. Eg er ein vaksen mann og tullar ikkje med å seie «urinkyrkje» i staden for ruinkyrkje.

Norsk Tipping har hovudkontoret sitt på Hamar.

Vikingskipet ligg på Hamar. Vikingskipet er, ulikt kva namnet antydar, ikkje eit vikingskip, men ein olympisk idrettsarena, primært for skøyter. Det var her Johann Olav Koss vann tre OL-gull og sette tre verdsrekordar under OL på Lillehammer (som altså slett ikkje fann stad «på Lillehammer» i dette tilfellet, og heller ikkje i ein god del andre tilfelle). Samstundes tok stordabuen Kjell Storelid to sølvmedaljar, som kanskje er nederlag ifølgje Kuppern, men som ikkje desto mindre var nok til at han seinare vart kåra til århundrets idrettsutøvar frå Stord.

Vikingskipet har sidan 1996 òg vore vertskap for The Gathering, eit datatreff kor tusenvis av ungdommar frå heile landet samlast kvar påske for å dyrke sin felles entusiasme for data, sove lite og drikke veldig mykje energidrikk.

Viss du har slakt kan du reise til Hamar med det, og medan du er på Hamar med slakt får tenarskapet på garden omsider litt velfortent fred.

Fotballklubben Hamarkameratene er frå Hamar, og det er det som er grunnen til at vi, Gulliksen og eg, har kome til Hamar i dag.


Ein fot på hamarsk jord

Hamarkameratene er, når sant skal seiast, heile grunnlaget for mitt personlege forhold til Hamar. Eg har vore på Hamar stasjon ein heil del gonger, men aldri gått av toget der, og i dag skal eg såleis for aller første gong sette min fot på hamarsk jord, eller rettare sagt asfalt. Men Hamarkameratene, HamKam eller eventuelt Kamma på såkalla folkemunne, har vore eit velkjend konsept for meg heilt sidan min bristande barndom. Då eg byrja å følgje med på norsk fotball, i det herrens år 1987, var både HamKam og min eigen klubb Bryne i den øvste divisjonen i det norske seriesystemet, som den gongen logisk nok heitte 1. divisjon. 

Bryne vann, som enkelte kanskje vil hugse at eg har nemnt før, cupen dette året og vart nummer fem i serien, medan HamKam var uheldige og rykka ned. Og når eg skriv «uheldige» meiner eg det i bokstaveleg forstand. HamKam vart rett og slett eit offer for ekstraordinære omstende. Hadde 1987 vore ein normal seriesesong, ville dei klart seg med grei margin, men dette var året då tusenkunstnaren Tom A. Schanke hadde klart å få gjennomslag for at det skulle haldast straffekonkurranse ved uavgjorte seriekampar (viss du vil vite meir om dette besynderlege intermessoet i fotballhistoria, kan du lese om det i Josimar 3/2020): I stor grad takka vere meisterkeeperen Bjarte Flem tok Tromsø heile sju ekstrapoeng i straffekonkurransane, noko som sikra ny 1. divisjonskontrakt for Gutan og sende Kamma ned på kvalikplass. I kvaliken tapte dei mot Lyn og Djerv 1919. 

I 1988 møttest HamKam og Bryne i kvalik, ein kamp hamarsingane vann 2-1, men til inga nytte ettersom begge laga tapte mot Start, som dermed kneip den siste ledige plassen i 1. divisjon 1989. Det året (1989, altså) kom HamKam til semifinalen i cupen, og eg håpa sterkt og intenst at dei skulle slå ut erkerivalane våre, Viking. Så intenst håpa eg på dette at eg faktisk var på kampen i håp om å få vere vitne til det med mine eigne auge. Det einaste eg kan hugse er imidlertid at ein dritings Viking-supporter dælja meg i hovudet med ei stong. HamKam vann ikkje semifinalen mot Viking, for HamKam vinn aldri semifinalar. (Meir om det seinare.) I 1990 var Bryne og HamKam i same avdeling i 2. divisjon. 

Under ei trening med knottelaget nokre veker før grønbuksene skulle kome til jærs trekte trenaren vår, Bjarne, meg til side og spurte om eg hadde lyst til å vere maskot på kampen. Kvifor han spurde akkurat meg veit eg ikkje. Kanskje var det berre meint som ei oppmuntring, ei påskjønning for at eg var ivrig på trening trass i at eg, strengt tatt, ikkje kunne spele fotball. Uansett sa eg sjølvsagt ja, og like sjølvsagt var eg ekstremt nervøs på førehand. Framføre 1418 betalande tilskodarar på mektige Bryne stadion marsjerte eg ut på det fagraste graset i verda hand i hand med mitt store idol, Bryne-kaptein Børre Meinseth. Kaptein for Kamma var den legendariske Terje Kojedal, veteranen som hadde spelt 66 A-landskampar for Noreg, delteke i OL i Los Angeles i 1984 og vore proff i fransk fotball i ei årrekke. 

I tillegg fann ein på laget markante profilar som den allereie på dette tidspunktet tidlegare Bundesliga-proffen Vegard Skogheim og dagens norske landslagssjef Ståle Solbakken, i tillegg til lokale heltar med lang fartstid som Cato Erstad og Kai Kristiansen. Erstad var ifølgje Jærbladets rapport kampens beste spelar då gjestane vann 2-1. 31 år seinare har eg framleis dårleg samvit for at min maskot-innsats ikkje var god nok til å sikre poeng.

Spelarar av høg kvalitet

Namna frå denne i og for seg tilfeldige og av dei aller fleste for lengst gløymte kampen illustrerer eit vesentleg poeng: Hamar og omlandet kring byen har lange tradisjonar for å utvikle spelarar av høg kvalitet. Spelarar som ikkje berre har markert seg lokalt, men òg nasjonalt og i somme tilfelle internasjonalt. HamKam har i meir enn femti år vore ein klubb i eller nær toppen av norsk fotball, og er under alle omstende soleklart leiande i eigen by. Men det har ikkje alltid vore slik. 

Som mange norske klubbar hadde òg Kamma ei kronglete tilblivingshistorie. Det byrja med guteklubben Freidig som vart grunnlagt 10. august 1918 – datoen HamKam i dag reknar som sin offisielle stiftingsdato. Først i 1927 vart dei tatt opp i Hamar og omegn fotballkrets, då under namnet Briskebyen Fotball-Lag. Same år vart òg Arbeidernes Idrettslag, Hamar, grunnlagt. I mellomkrigstida var norsk idrett delt mellom det borgarlege Norges Idrettsforbund (NIF) og det sosialistiske Arbeidernes Idrettsforbund (AIF). Som namnet antydar var Arbeidernes Idrettslag, Hamar – eller Hamar Arbeideridrettslag, som det logisk nok etter kvart vart heitande, ein AIF-klubb og deltok i NM-konkurrenten Arbeidermesterskapet i fotball frå og med 1929, dog utan stor suksess. Hamar og Hedmarken generelt var allereie på dette tidspunktet ein Ap-bastion, og det var sånn sett ikkje overraskande at Arbeideridrettslaget opplevde sterk medlemsvekst i løpet av 1930-åra. 

Vil du lese resten av denne artikkelen?

Ingen annonser eller irriterende popup-videoer. Ikke en klikksak i sikte, bare dybdejournalistikk som berører alle sider ved fotballen.

Et digitalabonnement på Josimar gir tilgang til alle utgaver fra 1/2013 – nærmere 1000 artikler.

Kr. 49 pr. måned eller kr. 499 pr. år.

Bli abonnent