Josimar

Ingenmannsland

Det var ein gong eit land. Josimar sende Nils Henrik Smith til Saarland – landet som ikkje lenger finst.

Tekst Nils Henrik Smith

Onsdag 27. januar, om kvelden, ved ti-tida sånn omtrent, medan eg sit på arbeidsrommet mitt i ein svært stille bydel i utkanten av Berlin, og arbeider, ein tanke frustrert, med å skrive den teksten du no les, skjer noko uventa. Høglytte rop, ja skrik, stig opp frå gateplan: Ein konflikt har oppstått, eg anar ikkje kvifor eller mellom kven, men konflikten er opplagt så betent at dei stridande partane ikkje lenger klarar å oppføre seg i tråd med dei normane for åtferd som gjeld i det offentlege rommet. Sidan dette som nemnt er ein svært stille bydel og eg dessutan er ein lettskremt person, vert eg naturlegvis engsteleg. Samstundes vert eg óg nyfiken, eg vil vite kva det er som føregår der ute, og reiser meg og går over til vindauget. Det eg får høyre og sjå, er ikkje mykje: Ei lita gruppe menneske (menn) står samla borte ved hjørnet til nabogarden, ein femti-seksti meter unna, kanskje, og røystene deira er så agiterte at det ikkje er mogleg for meg å skjøne kva dei ropar til kvarandre, ja faktisk er det ikkje ein gong mogleg å skjøne om dei ropar på eit språk eg ville forstått om dei hadde tala normalt i lag. Sidan det er mørkt, kan eg heller ikkje sjå dei klart, berre konturane av kroppane deira, utydelege. Eg går attende til skrivebordet, freistar å stenge røystene ute, konsentrere meg om arbeidet. Men etter berre eit par minutt høyrer eg ein bil passere, og då eg atter stirar ut av vindauget, ser eg at det er ein politibil. Rett nok utan sirener og blålys, men likevel: Konflikten der borte har utvikla seg i ei slik retning at nokon (eg veit ikkje kven) har funne det naudsynt å tilkalle politiet. Politibilen parkerer, og straks kjem ein politibil til! Politifolk stig ut, som alltid i Tyskland væpna til tennene, noko som uunngåeleg gjev ein ei nifs kjensle av at ein shoot-out skal finne stad, uansett kor kvardagsleg det aktuelle politioppdraget måtte vere. Dei ropande og skrikande mennene har no dempa seg, og dessutan forsvunne heilt frå synsfeltet mitt. Det einaste eg kan sjå, er politifolka som lysar opp og ned (og kring) blokka med lommelykter. Det er umogleg for meg å skjøne kva dei leitar etter, og etter kvart mistar eg interessa. Eg konsentrerer meg om å konsentrere meg om arbeidet. Likevel vender eg med ujamne mellomrom attende til vindauget, og kan konstatere at politiet framleis er der, lysande med sine lommelykter, og at det framleis stundom stig opp iltre rop der ute frå. Etter om lag ein halvtime noterer eg at dei to politibilane har fått selskap av ein tredje politibil, ikkje ein vanleg patruljebil denne gongen, men eit større kjøretøy, ja nærast ei svartemarje (som rett nok er grøn og kvit). Det går opp for meg at nokon skal pågripast, fraktast bort og setjast i arrest, og eg må vedgå at eg vert forferdeleg nyfiken på kven desse nokon kan vere, og kva dei har gjort. Ein sender vel ikkje to patruljebilar og ei svartemarje berre for å ordne opp i litt husbråk, tenkjer eg, og før eg veit ordet av det har eg i fantasien forvandla nabogarden til ein tilhaldsstad for ei terrorcelle, eller det som verre er. (Er det noko verre?)

Eg vert ståande ved vindauget, lenge, rett og slett fordi eg håpar å få eit glimt av arrestantane i det dei vert førte inn i svartemarja, og deretter frakta bort. Denne kikaraktige tanken likar eg jo ikkje, eg finn det fråstøytande at ein slik tanke har teke bustad i meg, men den er vanskeleg å kjempe mot. Eg har så lyst til å få eit glimt av dei ulukkelege arrestantane! Men ingenting skjer, politifolka vandrar fram og attende med sine lommelykter og sine automatvåpen, nokon går inn, men ingen kjem ut, og etter kvart må eg gje opp mitt håp om å få eit glimt av dei stakkars arrestantane, kven dei no måtte vere. Eg vender attende til skrivebordet, nok ein gong. Då eg omsider går til sengs, ved midnattstider, er alle dei tre politibilane borte, og alt er stille, mørkt og stille, slik det elles óg alltid er i dette strøket, på denne tida av døgnet.

Kvifor har eg fortalt alt dette? Kvifor trøytnar eg mine lesarar med ei lang historie som jo ingenting har med tekstens eigentlege emne å gjere? Kvifor denne lange, snirklete omvegen kring eit privat minne, ei tilfeldig hending i livet? Eg veit ikkje. Eller, det vil seie, eg trur kanskje at eg veit det likevel. Eg trur at det ein eller annan stad – om enn kanskje berre i mitt arme, forvirra hovud – finst ein samanheng mellom denne politiaksjonen i utkanten av Berlin ein onsdagskveld i januar 2016, og eit landslag du aldri har høyrt om, som ikkje har spelt ein kamp på seksti år, og som, strengt tatt, ikkje oppnådde nokon framgongar av betyding den korte tida det eksisterte: Det saarlandske landslaget.

Ei kasse whisky rett aust

Det finst mange nedlagte landslag, og når det gjeld dei fleste bør ein kvar seriøs student av fotballspelet – som alle Josimar-lesarar jo må reknast for å vere – ha brukbare kunnskapar. Vi veit at Sovjetunionen, med edderkoppen Lev Yashin i mål, vann det aller første Europameisterskapet i 1960. Vi veit at Antonin Panenka sikra Tsjekkoslovakia sigeren i same turnering i 1976 med straffesparket som for all framtid skulle kome til å bere namnet hans, ein arrogant, fjørlett chip over den sprellande Sepp Maier. Vi veit at Aust-Tyskland slo sine naboar og klassefiendar Vest-Tyskland 1-0 i Vest-Tyskland sitt eige verdsmeisterskap i 1974, eit resultat som medførte at den vest-tyske finansministeren – og (perverst nok) St. Pauli-tilhengjaren – Hans Apel tapte ei kasse whisky i eit veddemål. (For dei som eventuelt ikkje skulle kjenne til denne storarta anekdota frå skjeringspunktet mellom politikk og fotball, tillat meg å rekapitulere: To dagar etter at Jürgen Sparwasser hadde scora sitt vidgjetne mål på Volksparkstadion i Hamburg og sikra ein uforlikneleg triumf som ville spreie sosialismens stråleglans ut til heile verda – samt for ei stakka stund gjeve sjelefred til den aust-tyske toppidrettssjefen Mannfred Ewald, som, då han fekk høyre at Aust og Vest var trekt i same VM-gruppe, vart så forarga (og redd for (omdøme)tap) at han spurte om det var mogleg å trekkje laget frå heile meisterskapet – skulle Apel (som hadde vore til stades på kampen) fly frå Hamburg til Düsseldorf. Om bord i flyet var tilfeldigvis óg det aust-tyske landslaget, og Apel fekk sete ved sidan av Dynamo Dresden-spissen Hans-Jürgen Kreische. Finansministeren var langt nede etter tapet to dagar før, men Kreische overraska han ved å seie at han var sikker på at Vest-Tyskland ville vinne heile turneringa. Apel tenkte at denne aust-tyskaren måtte vere heilt på styr, men Kreische insisterte. Då føreslo den vest-tyske finansministeren eit veddemål. Han vedda ein kasse whisky på at Vest-Tyskland ikkje ville vinne VM-gull. Kreische forklarte at han diverre ikkje kunne vedde imot, fordi han ikkje hadde råd til ein kasse whisky. Men Apel sa at det gjorde ingen ting. Viss Kreische vann veddemålet, skulle han få whiskyen sin uansett. Då Vest-Tyskland til verdsomspennande sjokk og vantru triumferte i finalen mot Nederland på Olympiastadion i München eit par veker seinare, ringte Apel difor til Michael Kohl, leiaren for Aust-Tysklands «faste representasjon» i den dåverande vest-tyske hovudstaden Bonn (det fanst ingen aust-tysk «ambassade» i Bonn fordi dei to tyske statane offisielt ikkje anerkjente kvarandre). Apel forklarte Kohl at han hadde sendt ein kasse whisky til den «faste representasjonen», og at denne skulle vidarebringjast til ein viss Herr Hans-Jürgen Kreische, Dresden per omgåande. Kohl reagerte med undring og irritasjon på denne beskjeden. Han var då ikkje noko alminneleg landpostbod! Men kassa vart levert, noko som i sin tur førte til at Kreische fekk dei ublide auga til det aust-tyske hemmelege politiet Stasi kasta på seg, noko som igjen, ifølgje Kreische sjølv, medverka til at han, trass i at han var Oberligaens regjerande toppscorar, ikkje vart teken ut i troppen til OL i Montreal to år seinare, ei turnering Aust-Tyskland for øvrig vann, men det er ei anna historie.) Vi veit at på det tidlege 1990-talet hadde Jugoslavia, anført av den majestetiske Dragan Stojković, kimen til det beste landslaget gjennom alle tider, eit magisk, mytisk, gullforgylt lag, som garantert, utan problem, utan skugge av tvil, ville vunne VM i USA, 1994, men som vart utestengt frå kvalifiseringa på grunn av krigen, den grufulle, meiningslause borgarkrigen som gav oss ord som «Srebrenica», utestengt av det onde Fifa, noko som – whaddayknow – medførte at Brasil, heimlandet til Fifa-presidenten João Havelange, vann turneringa i staden, korpå Jugoslavia gjekk i endeleg oppløysing og gav oss langt mindre mytiske, magiske landslag som Serbia, Kroatia, Bosnia & Herzegovina, Den Tidlegare Jugoslaviske Republikken Makedonia og Nord-Vest-Kosovo (II). Alt dette veit vi. Men Saarland?

Vil du lese resten av denne artikkelen?

Ingen annonser eller irriterende popup-videoer. Ikke en klikksak i sikte, bare dybdejournalistikk som berører alle sider ved fotballen.

Et digitalabonnement på Josimar gir tilgang til alle utgaver fra 1/2013 – nærmere 1000 artikler.

Kr. 49 pr. måned eller kr. 499 pr. år.

Bli abonnent